Daga SANI AHMAD GIWA a Abuja
Wasu matasa huɗu, Duro-Aina Adebola Akindele Abiola, Faleke Oluwatoyin, da Bello Eniola, daga Legas a Nijeriya sun ƙirƙiro janareta mai amfani da fitsari wanda zai iya samar da wutar lantarki.
Duro-Aina Adebola, wata matashiya ‘yar shekara 14, ta ce manufar yin amfani da fitsari wajen samar da wutar lantarki ta faro ne a lokacin da ta karanta wani labari game da wani iyali mai mutane biyar da suka rasa rayukansu sakamakon gubar ‘carbon monoxide’ da suka shaqi hayaqin da ke fitowa a gidan ta janareta lokacin barci.
Ta ce lamarin ya dame ta tana tunanin yadda za ta taimaka wajen hana faruwar irin wannan lamari a nan gaba, inda ta kammala da cewa hanyar da za a bi ita ce a samo wata hanyar samar da wutar lantarki da ba ta sakin carbon monoɗide ba.
Adebola ta ce ta ba da labarin ne tare da abokanta uku, Akindele Abiola, Faleke Oluwatoyin mai shekaru 14 da Bello Eniola mai shekaru 15 a cewar UNICEF. Sun sanya wa kansu suna “Fantastic Four” kuma sun fara tafiya don samar da mafita.
’Yan huɗun sun bayyana cewa sun shaida wa malaminsu na kimiyya, Olaide Lawal, game da ra’ayinsu, wanda ya ƙarfafa musu gwiwa cewa hakan na iya yiwuwa.
Tare da wannan yunƙuri, ‘yan mata matasa sun fara gwaji tare da yuwuwar kayan da za su iya samar da wutar lantarki maimakon dogaro da carbon. Sun ce daga nan ne sai da injin roka ke tafiya a kan iska.
’Yan huɗun masu ban sha’awa sun ce jigon da suka ƙirƙiro shi ne cewa idan hydrogen ne ɗanyen kayan da ke cikin janaretansu, ƙarshen samfurin zai zama ruwa. Tawagar ta ce bayan da suka yi gwajin ruwa, sun ci karo da wata matsala.
Domin ruwa yana samar da ƙarancin hydrogen, don haka sun yanke cewa idan sun yi amfani da ruwa na lantarki, janareta zai yi asarar volts 1.25 a kowane zagaye.
Adebola ta ce ta ba ƙungiyar shawarar cewa su yi gwajin wani abu ba tare da tsada ba amma zai samar da wutat da ake buƙata don gudanar da ayyukan cikin gida. A wannan lokacin ne tawagar ta ɗauki tunanin yin amfani da fitsari a matsayin tushen albarkatun ƙasa.
Adebola ta bayyana cewa tun da farko sun gina wani tsari ne da ya ƙunshi qwayar halitta, wanda ya qunshi tsohon batirin mota. Haka nan tsarin yana da matattara da bututu da kuma tankin ajiyar iskar gas mara komai.
“Daga nan ne muka sake fasalin janareta na man fetur kuma muka yi gwajin farko – sannan kuma mun fuskanci wani babban ƙalubale yayin da ƙwayar ta fashe,” in ji jiga-jigan huɗu.
“Mun ci gaba da duba tsarinmu da saitinmu har sai da Mista Lawal ya nuna kuskurenmu: Gas ɗin hydrogen-oxygen yana komawa cikin tantanin halitta. Daga nan sai muka sanya bawuloli na hanya ɗaya a cikin bututun don tabbatar da kwararar garwar gas ta hanya ɗaya, kuma ta yi aiki,” inji su.
‘Yan huɗun sun ce lokacin da suka fara nuna abin da suka ƙirƙira a bainar jama’a, mutane ba su da fatan zai yi aiki. Amma sun tsaya tsayin daka kuma sun inganta shi. Sun sami kulawar qasa lokacin da suka sake bajekolin ƙirƙirarsu a Maker Faire Africa a 2012.
Tun bayan bajekolin, ’yan huɗun masu ban sha’awa sun samu kyautuka na ƙasa da ƙasa saboda na’urorin samar da wutar lantarki. Gwamnatin jihar Legas ta kuma bayyana aniyarta na samar da kuɗaɗen da za a samar da ita a babban sikeli domin a yi amfani da ita a cikin gidaje.
Matasan ‘yan matan sun nuna jin daɗinsu ga makarantarsu, Doregos Private Academy inda suka bayyana cewa, sun ba su kuɗaɗe, sufuri da kuma tallafi domin cimma burinsu.
