“Ba kawai muna maraba da ’yan gudun hijira ba ne, har ma muna tura su Washington”
Daga AISHA ASAS
Mai karatu, barkanmu da sake kasancewa da ku a shafin Gimbiya na jaridarku ta Blueprint Manhaja, shafin da ke kawo muku tarihin fitattun mata, rayuwarsu, gwagwarmayar da suka yi da kuma abubuwan da suka sa sunayensu suka zama abin tunawa a cikin al’umma.
A yau za mu yi duba ne kan rayuwar wata mata da tafiyarta ta ƙunshi gudun hijira, ƙalubalen rayuwa, neman ilimi da kuma shiga harkokin shugabanci a wata ƙasa mai bambancin al’adu da ra’ayoyin siyasa. Matar kuwa ita ce Ilhan Omar, ‘yar asalin Somaliya wadda ta zama ‘yar majalisar wakilan Amurka, kuma a ‘yan shekarun nan ta kasance cikin fitattun ‘yan siyasar da ke yawan samun saɓani da Shugaban Amurka Donald Trump. Amma kafin a san ta da waɗannan ɓangarori, akwai labarin wata yarinya da yaƙi ya tilasta mata barin ƙasarta tun tana ƙarama, ba tare da sanin irin rayuwar da ke jiranta a nan gaba ba.
Wannan ne ya sa labarin Ilhan Omar, ’yar asalin Somaliya da ta zama ’yar Majalisar Wakilan Amurka, ya cancanci wannan shafin namu. Ba wai kawai saboda ta samu shiga majalisar wata babbar ƙasa ba, ko kuma saboda yawan saɓanin da take yi da wasu fitattun ’yan siyasar Amurka ba, sai dai saboda tafiyar rayuwarta daga ƙasar da yaƙin basasa ya raba ta da zaman lafiya zuwa wata ƙasa da ta ba ta damar shiga siyasa, ta wakilci jama’a, tare da zama muryar da ake saurara a kan muhimman batutuwan zamantakewa.
A shekarar 2018, bayan ta samu nasarar zaɓen shiga Majalisar Wakilan Amurka, Ilhan ta yi wata magana da ta bayyana yadda take kallon tafiyar rayuwarta da damar da ta samu. Ta ce: “A nan Minnesota, ba kawai muna maraba da ’yan gudun hijira da baƙi ba ne, har ma muna tura su Washington.” Wannan magana ba ta tsaya ga nuna farin cikinta da nasarar zaɓe ba; tana kuma ɗauke da saƙon cewa mutanen da suka zo wata ƙasa a matsayin ’yan gudun hijira za su iya zama masu taka rawa a tafiyar da harkokinta kamar dai irin damar da ta samu.
Shin wace ce Ilhan Omar, kuma daga ina tafiyar rayuwarta ta fara?
An haifi Ilhan Omar a ranar 4 ga Oktoba, 1982, a Mogadishu, babban birnin Somaliya. Ta taso a cikin iyali da rayuwarsu ta sauya sakamakon rikicin siyasar da ya jefa ƙasarsu cikin yaƙin basasa. A shekarar 1991, lokacin da rikicin ya tsananta, iyalinta suka bar Somaliya domin neman tsira. A lokacin, Ilhan tana yarinya, kuma ba ta da ikon zaɓar inda za ta zauna ko irin rayuwar da za ta yi; abin da take buƙata shi ne tsaro da damar rayuwa kamar sauran yara.
Barin gida a irin wannan yanayi ba abu ne mai sauƙi ba. Ga yara, gida ba gini kawai ba ne; wuri ne da suka san jama’arsa, harshensa, al’adunsa da yadda rayuwa take gudana. Idan aka tilasta musu barinsa, sukan rasa abubuwa da dama da ya kamata su mora a lokacin yarintarsu. Ga iyayensu kuwa, ƙalubalen ya fi girma, domin suna ɗauke da nauyin kare ’ya’yansu a lokacin da ba su san abin da gobe za ta zo da shi ba.
Ilhan da iyalinta sun shafe kusan shekaru huɗu a sansanin ’yan gudun hijira a Kenya kafin su samu damar ƙaura zuwa Amurka a shekarun 1990. A nan ne labarin rayuwarta ya fara ɗaukar sabon salo, ko da yake ƙaura zuwa sabuwar ƙasa ba yana nufin an warware dukkan ƙalubale baya ba. Idan muka yi duba da riskan sabon harshe, sabon yanayin rayuwa, da buƙatar fahimtar al’ummar da mutum ya tsinci kansa a cikinta.
Ta yaya rayuwar sansanin ’yan gudun hijira ta shafi tunaninta game da gaba?
A lokacin da Ilhan ta bar Somaliya, tana cikin shekarun yarinta ne, amma abubuwan da suka faru a rayuwarta sun ba ta damar fahimtar yadda rikici yake shafar iyalai da yara. Sansanin ’yan gudun hijira ba shi ne irin wurin da iyaye suke fata ’ya’yansu su yi yarinta a cikinsa ba. Mutum yana iya samun kariya a wurin, amma har yanzu yana rayuwa cikin rashin tabbas game da makomarsa, damar karatu da lokacin da zai koma samun rayuwa mai zaman kanta.
A wani rubutu da ta yi wa jaridar The Guardian a shekarar 2018, bayan nasarar zaɓenta zuwa Majalisar Wakilan Amurka, Ilhan ta bayyana fatan cewa nasararta za ta zama saƙo ga yaran da suke sansanonin ’yan gudun hijira, marayu da sauran waɗanda suke rayuwa cikin mawuyacin yanayi. Ta ce abin da suke ciki a yau ba shi ne zai ƙayyade abin da za su zama gobe ba, domin su ma za su iya samun sabuwar dama da damar sake gina rayuwarsu.
Wannan magana ce ta sa taken farko na rahotonmu ya dace da labarinta. Ba ta ce duk wanda ya shiga mawuyacin hali zai samu nasara kai tsaye ba, ko kuma cewa ƙalubale ba su da tasiri a rayuwar mutum. Abin da maganar ke nunawa shi ne cewa yanayin da mutum yake ciki a yanzu ba lallai ne ya zama cikakken hukunci kan makomarsa ba. Damar samun ilimi, goyon bayan jama’a, jajircewa da yanayin da mutum ya samu kansa a ciki duk suna iya taka rawa wajen sauya tafiyar rayuwarsa.
Wace rawa iyalinta suka taka wajen gina tunaninta?
Iyalin Ilhan sun kasance wani muhimmin ɓangare na tafiyar rayuwarta. A cikin bayanan da ta bayar game da rayuwarta, ta bayyana muhimmancin kakanta wajen tayar mata da sha’awar harkokin siyasa. Tun tana matashiya, ta fara rakiyar kakanta zuwa tarukan siyasa, inda ta samu damar ganin yadda mutane suke haɗuwa domin tattauna matsalolinsu da neman sauyi.
Wannan abin lura ne, domin shiga siyasa ba koyaushe yake farawa da tsayawa a gaban taron jama’a ko neman zaɓe ba. Wani lokaci yana farawa ne da sauraron maganganun mutane, ganin matsalolin da suke fuskanta da fahimtar yadda ake yanke shawarar da take shafar rayuwarsu. Ga Ilhan, waɗannan abubuwa sun taimaka wajen kusantar da ita ga harkokin siyasa tun kafin ta fara neman muƙami.
Bayan ta isa Amurka, iyalinta sun zauna a Minneapolis, Jihar Minnesota. Can ne ta ci gaba da karatunta da rayuwarta, har ta samu damar shiga harkokin al’umma. Tafiyar daga ƙaura zuwa shiga harkokin jama’a ba ta faru cikin dare ɗaya ba; ta ƙunshi matakai na koyo, fahimtar sabon yanayi da neman hanyar da za ta iya ba da gudunmawa.
Ta yaya ta samu damar shiga harkokin siyasa?
Ilhan ta yi karatu a Edison High School da ke Minneapolis, sannan ta halarci Jami’ar North Dakota State, inda ta yi karatun kimiyyar siyasa da nazarin ƙasashen duniya. Bayan karatunta, ta yi ayyuka daban-daban da suka haɗa da ilimantar da jama’a, gudanar da harkokin ƙungiyoyi da kuma aiki a ofishin majalisar birnin Minneapolis.
Waɗannan ayyukan sun ba ta damar kusantar jama’a da fahimtar matsalolin da suke fuskanta. Akwai bambanci tsakanin sanin matsala daga nesa da kuma kasancewa cikin aikin da ake yi domin magance ta. Ta hanyar ayyukan al’umma da na siyasa, Ilhan ta samu damar sanin yadda manufofin gwamnati suke shafar rayuwar mutane, musamman waɗanda suke neman a saurari bukatunsu.
A shekarar 2016, ta samu nasarar shiga Majalisar Dokokin Jihar Minnesota. Wannan nasara ta sa ta zama mace ’yar Somaliya kuma Musulma ta farko da ta shiga majalisar dokokin wata jiha a Amurka. Daga nan, ta ci gaba da gina matsayinta a siyasa har ta nemi kujerar Majalisar Wakilan Amurka.
Wace nasara ta kai ta Majalisar Wakilan Amurka?
A zaɓen shekarar 2018, Ilhan Omar ta samu nasarar zama ɗaya daga cikin mata Musulmai biyu na farko da aka zaɓa zuwa Majalisar Wakilan Amurka, tare da Rashida Tlaib daga jihar Michigan. Ta fara aiki a majalisar a watan Janairun 2019, inda ta wakilci gundumar zaɓe ta biyar ta Jihar Minnesota, wadda ta haɗa da Minneapolis da wasu yankunan da ke kewaye da birnin.
Wannan nasara ta kasance mai muhimmanci saboda tarihin rayuwarta da kuma yadda take wakiltar wasu al’ummomi da ba a saba ganin muryoyinsu a irin wannan matsayi ba. Amma nasarar zaɓe ba ita ce ƙarshen tafiya ba. Da zarar mutum ya shiga majalisa, ana sa ran zai wakilci jama’a, ya shiga tattaunawa kan dokoki, ya bayyana matsayinsa a kan manufofin gwamnati, sannan ya fuskanci suka daga waɗanda ba su yarda da ra’ayoyinsa ba.
Bayan nasarar zaɓenta, Ilhan ta ce: “A nan Minnesota, ba kawai muna maraba da ’yan gudun hijira da baƙi ba ne, har ma muna tura su Washington.” Ta yi wannan magana ne domin nuna cewa mutanen da suka zo a matsayin baƙi ko ’yan gudun hijira za su iya kaiwa ga matsayin da za su wakilci al’ummar da suka zauna a cikinta.
Maganar tana da alaƙa kai tsaye da tarihin rayuwarta. Ita kanta ta zo Amurka a matsayin yarinya ’yar gudun hijira, amma daga baya ta zama zaɓaɓɓiyar wakiliyar jama’a a majalisar ƙasar. Wannan ba yana nufin tafiyar ta kasance ba tare da taimakon wasu ba ne. A wata hira da aka yi da ita, ta yaba wa mutanen Minnesota, malamanta da waɗanda suka ba ta dama, inda ta bayyana cewa goyon bayan al’umma ya taimaka wajen nasararta.
Me ya sa Ilhan Omar ta zama ɗaya daga cikin ’yan siyasar da ake yawan tattaunawa a kansu?
Shiga Ilhan Omar siyasar Amurka ya sa ta kasance cikin muhimman muhawarori da suka shafi ƙaura, haƙƙin jama’a, manufofin ƙasashen waje da yadda ake kallon Musulmi a siyasar Amurka. Ba dukkan ra’ayoyinta ne kowa yake yarda da su ba, kuma a wasu lokuta maganganunta da matsayinta sun jawo mata suka daga abokan hamayyarta.
Daga cikin manyan mutanen da ta sha samun saɓani da su akwai Donald Trump, wanda ya yi kalaman suka a kanta da kuma wasu ’yan siyasa masu ra’ayi irin nata. Saɓanin nasu ya kasance wani ɓangare na muhawarar siyasar Amurka, musamman kan ƙaura, Musulmi da yadda ake mu’amala da baƙi.
Sai dai yana da muhimmanci a bambanta suka ta siyasa da bayanan da aka tabbatar. Kasancewar ɗan siyasa yana fuskantar suka ba yana nufin duk abin da aka faɗa a kansa gaskiya ne ba. Haka kuma, rashin jituwa da wani shugaban siyasa ba ya nufin dole ne a amince da duk abin da ɗayan ɓangaren yake faɗa ba. Fahimtar rayuwar Ilhan na buƙatar a duba tarihinta, ayyukanta, ra’ayoyinta da hujjojin da ake da su, maimakon dogaro da saɓanin siyasa kaɗai.
Wane sabon ƙalubale ne ya sake jawo hankalin duniya a kanta?
A watan Oktoban 2026, hukumomin tarayya a Amurka sun gudanar da bincike a gidanta da ke Washington, D.C., a wani bincike da ya shafi zargin yiwuwar samun bayanan da ba daidai ba a takardun shige da fice da zama ɗan ƙasa na iyalinta tun shekaru da dama da suka gabata. Rahotannin kafafen yaɗa labarai sun bayyana cewa binciken yana da alaƙa da takardun da aka gabatar a lokacin da iyalinta suka shiga tsarin ƙaura zuwa Amurka.
Ilhan ta musanta aikata ba daidai ba, tare da bayyana binciken a matsayin wani yunƙuri na tsoratar da ita saboda matsayinta a siyasa.
Har a wanna lokacin da nake rubuta wannan rahoto, binciken yana gudana, kuma bai kamata a ɗauki zarge-zargen da ake bincike a kansu a matsayin hukuncin da kotu ta yanke ba. Haka kuma, ba a da hujjar ɗaukar duk wata fassarar siyasa da ake yi wa lamarin a matsayin tabbatacciyar gaskiya.
Wannan sabon lamari ya sake nuna yadda rayuwar ’yan siyasa take iya kasancewa ƙarƙashin bincike da tonon silali, musamman idan suna cikin fitattun mutanen da suke yawan sukar gwamnati. Amma abin da ya fi muhimmanci ga mai karatu shi ne a bi diddigin abin da aka tabbatar, abin da ake zargi da kuma martanin wanda abin ya shafa, ba tare da haɗa su wuri guda ba.
Me ya kamata a tuna a labarin Ilhan Omar?
Ba lallai ne kowa ya yarda da ra’ayoyin Ilhan Omar na siyasa ba kafin ya fahimci muhimmancin tarihin rayuwarta ba. Ana iya bambanta tsakanin goyon bayan ra’ayinta da kuma fahimtar irin tafiyar da ta yi. Labarinta yana nuna yadda gudun hijira ke shafar rayuwar mutane, yadda yara za su iya girma cikin yanayi mai wahala, da yadda damar samun ilimi da shiga harkokin al’umma za su iya buɗe wasu ƙofofi.
Haka kuma, labarin yana tunatar da mu cewa nasara ba ta faruwa a wuri ɗaya ko a rana ɗaya. Wani lokaci tana farawa ne da abin da mutum ya koya daga iyalinsa, mutanen da ya haɗu da su, makarantar da ya halarta ko kuma matsalolin da ya ga al’umma tana fuskanta. Daga nan ne sha’awar sauyi za ta iya tasowa, har ta kai ga neman hanyar da za a taimaka wa wasu.
A ƙarshe, magana mafi muhimmanci a tarihin Ilhan Omar ba ita ce kawai ta zama ’yar Majalisar Wakilan Amurka ba. Abin da ya fi ba labarinta zurfi shi ne yadda tafiyarta ta haɗa yarinta a Somaliya, gudun hijira a Kenya, sake gina rayuwa a Amurka da kuma shiga harkokin siyasar ƙasar.
