Daga SANI AHMAD GIWA a Abuja
Farfesa Attahiru Jega, tsohon Shugaban Hukumar Zaɓe Mai Zaman Kanta ta ƙasa, INEC, ya ce, ya kamata a hana ma’aikatan gwamnati karɓar muƙaman sarautar gargajiya a lokacin da suke hidima, domin daƙile yawaitar ayyukan cin hanci da rashawa.
Farfesa Jega ya yi wannan kiran ne a ranar Larabar da ta gabata a hukumar yaƙi da cin hanci da rashawa a ma’aikatun gwamnati, ICPC, taron tattaunawa da manyan jami’an hukumomin gwamnati, kan rigakafin cin hanci da rashawa a cikin ma’aikatan gwamnati a Abuja.
A cewarsa, wani abin zaburarwa ne ga mahukuntan gargajiya na bayar da muƙamai ga jami’an gwamnati.
Tsohon shugaban hukumar ta INEC ya ce, “karɓar sarauta ta gargajiya na sa jami’in gwamnati ya zama mai saurin cin hanci da rashawa da kuma zagon ƙasa ga gudanar da mulki yayin da ya ke ba da damar matsa lamba kan ya yi hakan.
“Ta yaya za ku samar da fahimtar alhaki don mutane su gane cewa mulki a cikin jama’a, yanayin jama’a na zamani ya shafi amana, alhaki ne.
“Abin da ya shafi yin amfani da dukiyar jama’a ne don amfanin jama’a maimakon don amfanin kai ko kuma amfanin wata al’umma da ke keɓe.
“Yana da matuƙar muhimmanci a yi haka domin in ba haka ba matsalolin za su ci gaba da zuwa,” in ji shi.
A cewarsa, matsin lambar kuma za ta kasance kamar yadda mutane da yawa za su yi watsi da su ko ta yaya suke son su kasance cikin sauke nauyin da aka ɗora musu.
“Na yi imanin cewa ɗaya daga cikin abubuwan da kila muna buƙatar mu yi, kuma wannan na iya zama mai kawo cece-kuce, na san cewa a baya, ko a ƙarƙashin sojoji sun yi ƙoƙarin yin hakan, amma ba mu yi ba.
“Ina ganin dole ne mu dakatar da wannan ɗabi’a ta jami’an gwamnati na karɓar muƙaman gargajiya yayin da suke aikin gwamnati domin hakan yana ƙara matsi.
“Ka ɗauki muƙami a matsayin sakatare na dindindin ko darakta sai ka je yankinka kuma ka kasance mai biyayya sosai ga sarkin gargajiya da ya ba ka wannan muƙami.
“Za su zo maka da buƙatu kuma saboda kai bawa ne ko wakili na son rai to kusan koyaushe kuna shiga cikin waɗannan matsi kuma babu iyaka.
“Tun a ɗan ƙaramin shi, yana ci gaba da girma kuma ba zai ƙare ba,” in ji shi.
Jega ya ce ma’aikatan gwamnati za su iya karɓar muƙaman gargajiya bayan sun yi ritaya, alhali ba za a matsa musu lamba ba.
“Idan ka yi ritaya kuma ka yi iya ƙoƙarinka ga al’ummarka ta wasu hanyoyi ba ta hanyar sace kuɗaɗen jama’a ka ba su ba kuma a ƙarshe suna son su girmama ka kan abin da ka yi musu.
“Wannan abu ne da ya sha bamban, amma a gaskiya hakan wani ƙwarin gwiwa ne ga hukumomin gargajiya su ba da muƙamai ga jami’an gwamnati. Yanzu abin takaici ina jin hatta hafsoshin soja ana ba su muƙaman gargajiya.
“Ba na adawa da sarautar gargajiya, ba shakka ni ɗan jamhuriya ne, ni ba ɗan sarauta ba ne, amma ba na adawa da laƙabin gargajiya.
“Amma ina cewa a yanzu ana amfani da su ta hanyar da za ta lalata tsarin mulki.
“Haƙiƙa, yana lalata hanyoyin da kuma ɗabi’un da ake amfani da dukiyar jama’a ga jama’a maimakon son kai.
“Na yi imanin cewa yaƙi da cin hanci da rashawa yana buƙatar a yi yaƙi ta kowane fanni da kuma kyakkyawan tsari ɗaya,” in ji shi.
Ya kuma yi kira da a aiwatar da manufar busa bututun da ke bayar da kariya ta shari’a ga ɗaiɗaikun mutane da kan radin kansu da suka fallasa ayyukan zamba, wawure kuɗaɗen gwamnati da kadarorin gwamnati, almundahanar kuɗi da sauran nau’ukan cin hanci da rashawa.
“Manufar ta kuma ba da lada ga wanda ya ba da bayanai game da duk wani almubazzaranci na kuɗi ko tuhume-tuhume.
“Na tuna ƙoƙarin da aka yi na tabbatar da cewa masu fallasa sun samu lada amma aiwatar da shi ya kasance babban ƙalubale, ina ganin akwai buƙatar mu inganta wannan tsari, domin zaburar da mutane su zama masu fallasa.
“Ina ganin da yawa za mu iya rage wasu daga cikin waɗannan manyan batutuwa na cin hanci da rashawa. Dole ne mu ci gaba da shirya ayyukan wayar da kan jama’a a duk cikin ƙungiyoyin jama’a,” inji shi.
Ya buƙaci hukumar yaƙi da cin hanci da rashawa da ta ci gaba da tace hanyoyin cuɗanya da ƙungiyoyin matasa waɗanda a zahiri za su iya zama masu kawo sauyi dangane da yaƙi da cin hanci da rashawa.
