“Matasa ku yi amfani da damar da ku ke da ita wurin taimaka wa al’umma”
(Ci gaba daga makon jiya)
Daga AISHA ASAS
Mai karatu, barkanmu da sake kasancewa da ku a shafin Gimbiya na jaridarku ta Blueprint Manhaja, inda muke haska rayuwar mata, mu waiwayi tafiyarsu, mu kalli ƙalubalen da suka fuskanta, mu kuma nazarci darussan da za a iya ɗauka daga abubuwan da suka faru da su. Domin a rayuwa, ba nasara kaɗai ce ke ba da labarin mutum ba; a wasu lokuta, yadda mutum ya fuskanci ƙalubale da kuma yadda ya bi hanyoyin da suka dace wajen warware su kan bayyana wasu muhimman ɓangarori na rayuwarsa.
A wannan makon, za mu ci gaba da bibiyar rayuwar Ayodeji Bello-Awodoyin, wata ’yar Najeriya da ta mayar da gwagwarmayar kare ’yan mata daga kaciya wani muhimmin ɓangare na rayuwarta. Abin da ya sa tarihinta ya bambanta shi ne yadda ita kanta ta fuskanci wannan al’ada tun tana ƙarama, amma daga baya ta zaɓi shiga sahun waɗanda ke ƙoƙarin kawo ƙarshenta.
A hirar da ta yi da jaridar The Guardian Nigeria, wadda Ijeoma Thomas-Odia ta rubuta aka wallafa ranar 11 ga Oktoba, 2025, Ayodeji ta bayyana cewa kakarta ce ta yi mata kaciya tun tana ƙarama, saboda a lokacin ana kallon hakan a matsayin abin da al’ada ta tanada. Ta kuma bayyana cewa ƙwarewar da ta samu a rayuwarta ta taimaka wajen ƙarfafa mata gwiwar shiga fafutukar kare haƙƙin mata da ’yan mata.
Sai dai abin da ya fi jan hankali a tarihinta ba wai abin da ya faru da ita kaɗai ba ne. Yadda ta tashi daga matsayinta na ɗaliba zuwa mai wayar da kan al’umma, yadda ta fara gudanar da ayyuka da kuɗin aljihunta, da kuma yadda ta shiga ƙungiyoyin ƙasa da ƙasa masu yaƙi da kaciya, duk suna daga cikin abubuwan da suka sanya tarihinta ya cancanci kulawar mai karatu.
CI GABA: Ta yaya ta fita daga fafutukar jami’a zuwa matakin ƙasa da ƙasa?
Yayin da aikinta ke bunƙasa, Ayodeji ta samu damar shiga shirin Young African Leaders Initiative (YALI), wanda aka ƙaddamar a zamanin tsohon shugaban Amurka Barack Obama. A cewarta, wannan shiri ya taimaka mata wajen ƙara fahimtar jagoranci da gudanar da ayyukan al’umma.
Ta kuma samu horo daga Global Media Campaign Academy a Birtaniya, inda ta koyi dabarun yaɗa saƙonni da gudanar da kamfen kan kaciya.
A shekarar 2021, jaridar The Guardian Nigeria ta ruwaito cewa an naɗa ta mamba a kwamitin gudanarwa na Global Media Campaign, inda za ta wakilci matasa da matasa masu tasowa daga Afirka.
Ta kuma kafa ƙungiyar Initiative for Girls’ Rights and Health Development (IGRHD), wadda take amfani da hanyoyin yaɗa labarai, ilimantarwa, wayar da kai da tallafa wa waɗanda suka tsira daga munanan al’adu wajen ƙoƙarin kawo sauyi a cikin al’umma.
Daga baya, ta shiga kafa Frontline End FGM Movement, wani haɗin gwiwa da ke tallafa wa masu fafutukar kawo ƙarshen kaciya a ƙasashe daban-daban.
A hirarta ta 2025, ta bayyana cewa wannan haɗin gwiwa yana aiki a ƙasashe 16, inda yake ƙoƙarin tallafa wa masu fafutuka a matakin al’umma. Ta ce ta lura cewa duk da irin ayyukan da ƙungiyoyi da dama suke yi, ba koyaushe kuɗaɗen tallafi suke isa ga waɗanda suke gudanar da ayyukan kai tsaye ba.
Saboda haka, ta bayyana cewa an kafa ƙungiyar ne domin tallafa wa masu aikin a matakin farko, waɗanda suke ƙoƙarin kawo sauyi a cikin al’ummominsu.
Wannan ya faɗaɗa tafiyarta daga tattaunawar da ta fara a jami’a zuwa shiga ƙungiyoyin da suke ƙoƙarin kawo ƙarshen kaciya a matakin duniya. Amma abin da ya fi muhimmanci shi ne yadda ta ci gaba da jaddada cewa dole ne a saurari waɗanda matsalar ta shafa, a tallafa musu, sannan a ba su damar shiga cikin hanyoyin warware ta.
Ko akwai wani ɓangare na rayuwar Ayodeji da ya kamata a sani?
Wani muhimmin bayani da Ayodeji Bello-Awodoyin ta bayyana game da rayuwarta shi ne yadda abin da ya faru da mahaifiyarta a lokacin tana makarantar sakandare ya taimaka wajen gina fahimtarta game da matsalolin da mata da ’yan mata ke fuskanta a cikin al’umma.
A wani rubutu da ta wallafa a shafinta na LinkedIn, Ayodeji ta bayyana cewa mahaifiyarta ta fuskanci cin zarafi daga wasu malamai maza a makarantar sakandare. A cewarta, mahaifiyarta ta kai ƙorafi ga iyayenta game da abin da ke faruwa, amma maimakon ta samu kariyar da take buƙata, sai aka ce ta zauna a gida. Daga nan, ba ta sake komawa makaranta ba.
Ayodeji ta bayyana cewa a cikin ’yan’uwa goma, mahaifiyarta ce kaɗai aka hana ci gaba da karatu. Wannan lamari ya shafi rayuwar mahaifiyarta, musamman ganin cewa rashin samun damar ci gaba da karatu na iya rage wa mace damar cimma burinta da gina makomarta.
Bayanin ya nuna wani ɓangare na matsalolin da wasu ’yan mata ke fuskanta yayin neman ilimi, musamman idan suka gamu da cin zarafi amma ba su samu kariya daga iyalansu ko waɗanda ya kamata su taimaka musu ba. Maimakon a magance matsalar da ta sa ɗaliba cikin damuwa, hana ta komawa makaranta ya katse tafiyarta ta neman ilimi.
Ga Ayodeji, irin waɗannan labaran suna ƙara nuna muhimmancin kare ’yan mata da kuma sauraron ƙorafinsu idan sun bayyana cewa ana cutar da su. Wannan shi ne dalilin da ya sa take jaddada buƙatar samar da yanayin da ’yan mata za su iya neman taimako ba tare da tsoron a zarge su ko a hana su damar karatu ba.
Me take son sauran ’yan mata su koya daga tafiyarta?
A hirarta da The Guardian Nigeria, Ayodeji ta yi kira ga matasa da su yi amfani da damar da suke da ita wajen inganta rayuwarsu da taimaka wa al’umma. Ta jaddada muhimmancin neman ilimi, amfani da damar samun horo da kuma ci gaba da koyon sababbin abubuwa.
Ta kuma bayyana cewa lokacin da ta fara kamfen ɗinta a jami’a tana da shekaru 19 zuwa 20, da yawa a lokacin suna kallon ƙoƙarinta a matsayin abin da ba zai kai ga wani babban sakamako ba. Amma ta ci gaba da aikinta har ya faɗaɗa zuwa matakin ƙasa da ƙasa.
Wannan magana tana ɗauke da darasi ga matasa da dama. Wani lokaci, mutum kan fara da ƙaramin abu wanda ba kowa ne zai fahimci muhimmancinsa ba. Amma idan ya ci gaba da neman ilimi, ya gina ƙwarewarsa, ya kuma kasance mai jajircewa wajen abin da yake yi, zai iya samun damar faɗaɗa aikinsa.
Duk da haka, bai kamata a fahimci wannan darasi a matsayin cewa dole ne mutum ya magance duk matsalolinsa shi kaɗai ba. Ayodeji kanta ta bayyana muhimmancin tallafi da haɗin gwiwa wajen faɗaɗa ayyukanta. Saboda haka, jajircewa tana da muhimmanci, amma haɗin kai da samun damar da ta dace su ma suna taka rawa wajen cimma nasara.
Wane darasi ne iyaye da al’umma za su ɗauka daga labarinta?
Mai karatu, labarin Ayodeji Bello-Awodoyin yana sake tunasar da mu cewa ba duk abin da aka gada daga kakanni ne dole a ci gaba da shi ba tare da an yi nazari a kansa ba. Al’adu suna da muhimmanci wajen bayyana tarihin al’umma da yadda mutane suke rayuwa, amma ya dace a riƙa duba duk wata al’ada da za ta iya cutar da lafiyar mutum, musamman yara waɗanda ba su da ikon kare kansu.
Iyaye suna da babban nauyi wajen tabbatar da cewa ’ya’yansu sun girma cikin aminci, kulawa da mutunci. Idan aka samu sahihan bayanai da suka nuna cewa wata al’ada tana iya cutar da yaro, ya dace a saurari ƙwararru, a nemi karin bayani, sannan a ɗauki matakin da zai kare lafiyarsa.
Haka kuma, al’umma suna da rawar da za su taka wajen ganin ba a mayar da yara waɗanda aka cutar da su abin zargi ko abin kunya ba. Ya kamata a tallafa wa waɗanda abin ya shafa, a ba su damar samun taimakon da suke buƙata, sannan a yi aiki tare domin hana sake faruwar irin wannan abu.
Ga matan da suke son shiga ayyukan kawo sauyi, tafiyar Ayodeji tana nuna masu cewa za a iya fara aiki daga inda mutum yake, ko da kuwa damar da yake da ita a lokacin ba ta da yawa. Amma domin aikin ya dore, ana buƙatar ilimi, sahihan bayanai, haɗin gwiwa da kuma jajircewar ci gaba da neman hanyoyin da za su inganta rayuwar jama’a.
A ƙarshe, abin da ya faru da Ayodeji tun tana ƙarama ba za a iya sauya shi ba, amma yadda ta zaɓi amfani da ƙwarewarta wajen kare sauran ’yan mata ya zama wani muhimmin ɓangare na tarihin rayuwarta. Daga tattaunawar da ta fara a jami’a zuwa shiga ƙungiyoyin da suke aiki a ƙasashe daban-daban, tafiyarta tana nuna yadda ƙudurin mutum zai iya zama wani ɓangare na babban yunƙurin kawo sauyi.
Kalaman da ta yi cewa ba za ta bar Jihar Osun yadda ta same ta ba, sun bayyana yadda ta ɗauki aikin nata a matsayin manufa ko ƙuduri. Kuma darasin da ke cikin tarihinta shi ne cewa idan muna son kare waɗanda za su zo bayanmu, bai kamata mu tsaya ga yin magana kan matsaloli kawai ba; ya kamata mu kuma nemi hanyoyin da za su taimaka wajen magance su.
