Daga MAHDI MUSA MUHAMMAD
Majalisar Dinkin Duniya ta yi wani gargaɗi game da ƙaruwar ta’addanci a yammacin Afirka da yankin Sahel, inda ta bayyana cewa yara 1,364 ne ƙungiyoyin masu ɗauke da makamai suka ɗauka aiki a shekarar 2024, yayin da sama da makarantu 14,000 aka tilastawa rufewa saboda rashin tsaro.
An bayyana wannan mummunan ƙididdiga ne ta hannun mataimakin sakatare-janar na Majalisar ɗinkin Duniya kuma wakilin musamman a yammacin Afirka da yankin Sahel, Leonardo Simao, a taron yankin na yaƙi da ƙungiyoyin ‘yan ta’adda da suka kunno kai da kuma ƙarfafa zaman lafiya mai ɗorewa a yankin ECOWAS da Sahel, wanda aka gudanar a Abuja ranar Laraba.
“Waɗannan adadi suna nuna yadda aka tauye makomar yara da taƙaita al’umma,” Simao ya koka, yana mai cewa ƙungiyoyin ta’addanci suna yin amfani da wuraren da ba a gwamnati ba, koke-koke na al’umma, da fasahohi masu ci gaba, ciki har da jiragen sama da kuma kayan aikin yanar gizo don ƙarfafa isarsu da tasirin tunaninsu.
A cewar Simao, asarar rayuka da tashe-tashen hankulan masu tsattsauran ra’ayi suka yi a shekarar 2024 ya kasance mai ban mamaki: yara 1,364 da ƙungiyoyin masu ɗauke da makamai suka ɗauka aiki a ƙasashe shida, 466 na cin zarafin mata da ke da alaƙa da ayyukan ta’addanci da kuma rufe makarantu 14,364, lamarin da ya hana miliyoyin yara samun ilimi.
Ya ƙara da cewa, biyar daga cikin ƙasashe 10 da suka fi fama da ta’addanci a duniya suna yammacin Afirka da yankin Sahel, inda a shekarar 2024 aka samu asarar rayuka.
Har ila yau, ayyukan ta’addanci suna bazuwa zuwa yankuna masu muhimmanci kamar yankin Tambacounda, wanda ya ratsa Mali, Senegal, Guinea, da Mauritania, har ma zuwa wuraren da aka ƙayyade kamar Park W, Arly, da Pendjari, da ke kan iyakokin Benin, Burkina Faso, da Nijar,” inji shi.
Simao ya kuma jaddada irin rawar da barakar siyasa ke takawa a tsakanin jihohin da ke makwabtaka da ita da kuma yadda sauyin yanayi ke ƙara ƙaimi wajen ba da damar ɗaukar masu tsattsauran ra’ayi.
Ya kuma yi gargaɗin cewa, ana hasashen yankin Sahel ta tsakiya za ta kashe dala biliyan 3.2 wajen samar da tsaro a shekarar 2025, tare da karkatar da albarkatu daga kiwon lafiya, da ilimi, da juriyar yanayi.
Yayin da yake fahimtar buƙatar ɗaukar matakin soji, wakilin na MDD ya yi kira da a samar da cikakken tsarin da ya haɗa da: tattaunawa ta siyasa da ƙoƙarin sasantawa, ayyukan jin daɗin jama’a da ƙarfafa matasa gami da ɗaukar matakan yaƙi da laifuffukan ƙasa da aasa, waɗanda suka haɗa da safarar miyagun kwayoyi, haƙar ma’adanai ba bisa ƙa’ida ba, da fasakwaurin makamai, waɗanda ke ƙara rura wutar cibiyoyin masu tsattsauran ra’ayi.
Ya yaba wa ƙoƙarin ECOWAS na kiyaye zirga-zirgar ‘yan ta’adda tare da haɗin gwiwar ƙasashen Sahel da kafa haɗin gwiwa na Fusion da Analysis Cell tare da Tarayyar Afirka don inganta musayar bayanan sirri.
Ministan tsaron Nijeriya, Muhammad Badaru Abubakar, a cikin jawabinsa, ya ƙara ƙarfafa haɗin gwiwar yankin cikin gaggawa.
Badaru ya buƙaci jihohin ECOWAS da su ba da fifiko wajen musayar bayanan sirri kan harkar ta’addanci, samar da kuɗaɗe, da ɗaukar ma’aikata.
Ministan ya ci gaba da matsa lamba kan samar da ayyukan haɗin gwiwa na ƙasa-da-ƙasa a ƙarƙashin ingantattun tsare-tsare na ba da umarni tare da yin kira da a sake yin gaggawar aiwatar da rundunar ta ECOWAS.
