*Rikicin zai iya tsorata masu son zuba jari a Nijeriya, a cewar masana
*Kotu ta yi allawadai da umarnin rufe Matatar ɗangote
Daga MAHDI MUSA MUHAMMAD
Rikici ya sake ɓarkewa tsakanin rukunin kamfanonin ɗangote da ƙungiyar Ma’aikatan Mai da Iskar Gas ta Nijeriya, NUPENG a taƙaice.
Wannan sabon rikici ya ɓarke ne kwanaki bayan hukumar DSS ta jagoranci sulhu a tsakanin ɓangarorin biyu, kan ƙungiyanci a matatar Dangote.
Rikicin ya kunno kai ne bayan an umarci direbobin motocin mai na MRS da su cire tambarin ƙungiyar NUPENG da aka manna a motocinsu.
Wannan mataki ya fusata shugabannin ƙungiyar NUPENG, inda suka dakatar da lodin mai a matatar Dangote da ke Lekki a ranar Alhamis.
A cewar wani jagoran ƙungiyar, “Mun raba wa mambobinmu tambari bisa yarjejeniyar da aka cimma a hedikwatar DSS ranar Talata. Amma abin mamaki, bayan wasu sa’o’i muka ji an umarce su da su cire tambarin. Da muka dawo safiyar Alhamis, mun ga duk an cire tambarin. Wannan ya sabawa yarjejeniyar da aka yi.”
Shugaban ƙungiyar NUPENG, Williams Akporeha, ya tabbatar da barkewar sabuwar matsalar, yana mai cewa, “Bayan yarjejeniyar da aka cimma a gaban ministoci uku da DSS, Alhaji Sayyu Dantata ya umarci direbobi su cire tambarin ƙungiya kuma su shiga matatar Dangote ta karfin tsiya. Mun hana su lodin mai saboda hakan ya sabawa dokokin NUPENG.”
An zargi jami’in Dangote da yin barazana
An ce Alhaji Sayyu Dantata, daraktan kula da harkokin sufuri a kamfanin Dangote kuma daraktan kamfanin MRS, ya jagoranci tawaga zuwa taron, wanda ya fara da misalin ƙarfe 1:35 na rana, kuma ya ƙare da misalin ƙarfe 7:15 na yammacin ranar Talata.
Sai dai Williams Akporeha ya ce, sun samu labarin Alhaji Dantata ya kira rundunar sojin ruwa domin murƙushe jami’an ƙungiyarsu, lamarin da ya kira da “take doka”.
“Alhaji Sayyu Aliyu Dantata ya yi shawagi a jami’anmu da jirgi mai saukar ungulu, sannan ya kira sojojin ruwa domin su murƙushe jami’an ƙungiyar.
“Muna kira ga kowa da kowa, da a sanar da Alhaji Sayyu Aliyu Dantata cewa bai fi ƙarfin doka ba. Muna Allah wadai da wannan halin nasa na girman kai,” inji Akporeha.
Shugaban NUPENG ya ce, ƙungiyar za ta kare muradin ‘yan Nijeriya kuma ba za ta bari wani ya take doka don yana da kudi ba.
Williams Akporeha ya kuma umarci mambobin ƙungiyar NUPENG da su kasance cikin shirin sake shiga yajin aikin da aka dakatar.
Ya yi kira ga ƙungiyoyin kwadago, NLC, TUC, da sauran ƙungiyoyin farar hula da su fito domin nuna goyon baya a gare su.
A wani ba’asin kuma, Matatar Dangote ta bayyana ƙorafin da wasu ƙungiyoyin masana’antar mai ke yi akanta ba zai hana ta aiwatar da manufar da ta ƙudiri aniya ba na fitar da mai sassan Nijeriya.
A wata sanarwa da matatar ta fitar, ta bayyana cewa irin wannan mataki da koke daga ƙungiyoyin kamar NUPENG da DAPPMAN ba su da madogara.
Matatar ta ce sam waɗannan ƙorafe-ƙorafe ba su da alaƙa da batun ‘yancin kafa ƙungiya kamar yadda suke iƙirari.
Sanarwar da matatar Dangote ta fitar ta ce tana sane da yunƙurin da ƙungiyoyin ke yi da sunan ‘yanta ma’aikata, amma a kashin gaskiya matatar su ka sa a gaba.
Sanarwar ta ce, “Abin da waɗannan ƙungiyoyi ke yi ba taimakon ma’aikata ba ne, sai dai wata dabarar daƙushe ci gaban da matatar Dangote ke samarwa. Wannan wani yunƙuri ne na ɓata ci gaban da jama’a ke samu da kuma fargabar asarar da za su iya yi sakamakon haka.”
Matatar ta kuma yi watsi da bayanin da DAPPMAN ta fitar a jaridu a ƙarshen mako, inda ta ce an shirya bayanan ne domin karkatar da hankalin jama’a daga gaskiya.
Matatar ta ambato rahoton NNPC na Janairu 2022, inda aka ce ɗaya daga cikin ‘yan ƙungiyar DAPPMAN ne ya kawo man fetur mai guba da ke ɗauke da fiye da 15% na methanol.
Sanarwar ta ƙara da cewa, wannan sinadari ya yi ɓarna, wanda ya haifar da lalacewar injin motoci dubban mutane.
Matatar ta ce, “Amma har yanzu babu wani bincike mai zaman kansa ko kuma na gwamnati da aka gudanar don gano ainihin yadda lamarin ya faru da kuma sakamakon sa.”
Matatar ta kuma bayyana cewa iƙirarin da ke cewa farashin man fetur a Togo ya fi sauƙi ba gaskiya ba ne.
Ta ce, a birnin Lome, farashin lita ɗaya na fetur yana kusan 680 CFA (N1,826), wanda ya haura farashin Nijeriya.
Ta ƙara da cewa, duk da cewa tana shigo da fiye da kashi 60 na ɗanyen mai da take tace wa daga waje, har yanzu tana iya sayar da man fetur a ƙasa da farashin duniya a yammacin Afrika.
Bugu da ƙari, rikicin da ya ɓarke tsakanin matatar man Dangote da ƙungiyar Ma’aikatan Mai da Iskar Gas ta Nijeriya ya ɗauki wani sabon salo a ranar Juma’a lokacin da matatar man Dangote ta buƙaci ƙungiyar ta bankaɗo masu hannu a kashe dala biliyan 18 da aka ware don gyaran matatun man gwamnati.
A cikin wata sanarwa da Dangote ya fitar, ya yi tambaya kan dalilin da ya sa matatun mai a Fatakwal, Warri, da Kaduna suka ci gaba da zama kufai duk da kashe maƙudan kuɗaɗe wajen gyara su a tsawon shekaru.
Tun daga Fatakwal zuwa Warri da Kaduna, matatun mai uku mallakin gwamnatin tarayya sun ci gaba da zama babu aiki duk da alƙawuran da aka yi na gyarawa.
Alhaji Aliko Dangote ya ce, a baya-bayan nan ne gwamnatocin da suka shuɗe suka kashe dala biliyan 18 a matatun man, amma duk da haka kamfanonin sun ƙi yin aiki.
Yayin da ake zargin Dangote bai bari direbobin tankar man fetur su haɗa kai ba, Dangote ya tuna irin rawar da ƙungiyar ta NUPENG ta taka a lokacin da aka mayar da matatun mai na Fatakwal da Warri a shekarar 2007.
Kamfanin ya ƙalubalanci ƙungiyar da ta taimaka wa ‘yan Nujeriya wajen tona asirin maƙudan kuɗaɗen da aka kashe.
Dangote ya tunatar da ƙungiyar cewa a shekarar 2007, lokacin da aka mayar da matatun mai na Fatakwal da Kaduna zuwa wata haɗaɗɗiyar ƙungiyar da ta haɗa da kamfanin, NUPENG na daga cikin ‘yan adawar da ke adawa da shi, inda ya yi kira da a koma sayar da shi.
Dangote ya ce dole ne ‘yan Nijeriya su yi tambayoyi kan abin da ya faru da matatun man gwamnati.
“Dole ne mu fara tambayar me ya faru da matatun mai guda huɗu mallakar Gwamnatin Tarayya — Fatakwal, Warri da Kaduna.
“Lokacin da aka mayar da matatun mai na Fatakwal da Kaduna zuwa wani kamfani Dangote a shekarar 2007, NUPENG ɗaya na daga cikin masu ƙorafin a mayar da su kamfanonin.
“Kawo yanzu an ɓatar da kimanin dala biliyan 18 don gyara matatun man ba tare da samun nasara ba, su wane ne wadanda suka kashe waɗannan maƙudan kuɗaɗe ba tare da wani sakamako ba? Shin NUPENG za ta iya taimakawa ‘yan Nujeriya wajen bankaɗo wannan lamari?” kamfanin ya tambaya.
Da take mayar da martani ga iƙirari da NUPENG ta yi na cewa ta na shirin mamaye ɓangaren man fetur da shirinta na rarraba mai kai tsaye, ƙungiyar Dangote ta ce matatar ta na aiki ne a cikin tsarin da ba a ƙayyade ba, a ƙarƙashin kulawar Hukumar Kula da Man Fetur ta Nijeriya.
“Tabbas na niyya guda ɗaya duka biyun bisa doka kuma ba daidai ba ne,” inji shi.
Haka nan, Hukumar Kula da Matatar Mai ta ɗangote ta bayyana cewa tura manyan motocinta masu amfani da Iskar Gas (CNG) zai samar da ayyukan yi 60,000 kai-tsaye.
A cewar wata sanarwa da mahukuntan matatar man, wacce Blueprint ta gani a ranar Juma’a, tura manyan motocin CNG “wani dabara ce ta kamfanin da aka tsara don tallafawa manufofin ɓangaren mai na Nijeriya.”
Matatar ta bayyana iƙirarin da ake yi na cin gashin kansa a matsayin “ƙarya da aka sake yin amfani da su,” a cewarta, “maimakon a zargi kamfanin, ‘yan Nijeriya su gwammace su zargi waɗanda ke da hanyar zuba jari a Nijeriya amma su zaɓi su ci gaba da kasancewa a gefe.”
A wani ɓangare ta ƙara da cewa, “A Dangote, mun zaɓi zuba jari da ƙarfin gwiwa a nan gaba a Nijeriya kuma za mu ci gaba da yin haka, lokaci ya yi.
“Ba da barazanar rayuwa, ana sa ran wannan shirin zai samar da ayyukan yi sama da 60,000 kai-tsaye da wasu da dama a fakaice. Mun ƙaddamar da manyan motocin CNG kusan 4,000 tare da samar da ayyukan yi, Dangote bai ɗauki aikin kowa ba.
A cikin wannan makon ne ƙungiyar dillalai da masu safarar man fetur (ADITOP) ta zargi kamfanin NUPENG da yin sama da faɗi da kuɗaɗen harajin da ya wuce kima a ɓangaren masana’antar.
Kamfanin ya bayyana cewa, bai taɓa hana ma’aikatansa shiga ƙungiyar ba inda ya bayyana cewa, yana ci gaba da ƙulla kyakkyawar alaƙa da haɗin gwiwa da dukkanin ƙungiyoyin kwadagon da aka sani da suka haɗa da NUPENG.
A cewar kamfanin al’amarin masana’antu a halin yanzu rikici ne na cikin gida da NUPENG, musamman wanda ya shafi sashin direbobin tankar mai (PTD).
“Mun ci gaba da tallafawa ayyukansu na halal a cikin ginin mu, gami da samar da sarari ofis da ba da damar shiga membobin aungiyar da tattara kuɗaɗen shiga ba tare da tsangwama ba.
“Ba mu tsoma baki ko hana ma’aikata yin cudanya da ƙungiyoyin ƙwadago da doka ta amince da su ba, iƙirari na cewa an tilasta wa direbobi su yi watsi da haƙƙin ƙungiyoyin ƙarya ne, don haka ba daidai ba ne a danganta alhakin matatar man dangote saboda zaɓin da direbobi suka yi game da alaƙar ƙungiyar,” inji matatar.
Dangane da zargin cewa yana shirin kara farashin man fetur, Dangote ya bayyana cewa akasin haka, ƙaddamar da matatar ba wai kawai ta inganta farashin man fetur ba ne, ya kuma daƙile fasa-kwaurin da ake yi a kan iyakokin ƙasar, amma ya ƙara rage ƙarancin man da ake fama da shi.
Matatar ta yi nuni da alfahari cewa tun lokacin da aka fara aikinta, Nijeriya ta tashi daga ƙasar da ta fi kowace ƙasa shigo da mai a nahiyar Afirka zuwa mai fitar da man fetur, inda take samar da manyan kasuwannin duniya.
Wannan rikici ya sanya ana ci gaba da mayar da martani game da rikicin da ke faruwa tsakanin matatar Dangote da ƙungiyar Ma’aikatan Man Fetur da Iskar Gas ta ƙasa (NUPENG) inda wasu ‘yan Nijeriya suka bayyana matakin ƙungiyar a matsayin abin da zai iya tsoratar da masu zuba jari.
A makon da ya gabata ne ƙungiyar NUPENG ta shiga yajin aikin domin neman a haɗa kan ma’aikatan matatar man Dangote, bisa zargin cewa kamfanin na gudanar da ayyukan yaƙi da ƙungiyar.
Sai dai Gwamnatin Tarayya ta hannun hukumar tsaro ta farin kaya (DSS) ta shiga tsakani tare da yin sulhu a yau Talata inda ɓangarorin biyu suka rattaba hannu kan yarjejeniyar fahimtar juna.
Sai dai bayan da aka rattaba hannu kan yarjejeniyar zaman lafiya a ranar 9 ga watan Satumban 2025, wanda ya ba da damar tafiyar da harkokin ƙungiyar har zuwa ranar 22 ga watan Satumba, ƙungiyar ta NUPENG ta toshe ƙofar matatar man a ranakun Alhamis da Juma’a.
Sun yi zargin karya yarjejeniyar fahimtar juna da kamfanin ya yi, ciki har da umarnin cire allunan ƙungiyar daga manyan motoci da yunƙurin tilastawa shiga da motocin da ba su cika ba.
Hakan ya haɗa da NUPENG da ta tura manyan motocin dakon man fetur domin daƙile hanyar shiga matatar a Lekki da ke Legas, tare da hana motocin da ba na ƙungiyoyin kwadagon tarayya yin lodin mai tare da dakatar da ayyukansu sakamakon barazanar janyewar da hukumar kula da matatar ta yi.
Da yake Allah wadai da lamarin, wani mai sharhi kan al’amuran jama’a, Mojeed Dahiru, ya ce matakin na NUPENG na iya tsoratar da masu zuba jari.
A wata hira da ya yi da kafar yaɗa labarai ta NigeriaInfo, wanda Blueprint ta samu, Dahiru ya buƙaci gwamnati da ta nemi ƙungiyar ta natsu, inda ya ce matakin da suka ɗauka na nuna ƙasar nan a mummunan yanayi, musamman yadda masu zuba jari ke sanya ido sosai a yayin da lamarin ke faruwa.
Ya ce: “Bari in gaya wa NUPENG abu caya a yau, idan ba tare da masu saka hannun jari irin Dangote ba, ba za a yi NUPENG ba tun a farko, saboda kuna buƙatar saka hannun jari don ɗaukar ma’aikata. Ya kamata ’yan Nijeriya su yi magana.
Har ila yau, wani kwararre kan harkokin kuɗi, Kalu Aja, ya rubuta a shafin sa na ɗ wanda aka tabbatar a ranar Asabar, ya bayyana cewa matakin na NUPENG ya yi daidai da riƙe ƙasar don karɓar kuɗin fansa.
A cewarsa, aungiyar ta yi barazanar shiga yajin aikin ne saboda kamfanin Dangote ya ƙi shiga cikinta, inda ya dage cewa matakin na NUPENG ya nuna cewa tana da ɗabi’ar sanya ‘yan Nijeriya cikin matsin lamba.
Baya ga hakan, Hukumar Kula da Matatar Man Dangote ta bayyana cewa babu gudu babu ja da baya kan shirin rabon man fetur kai-tsaye, inda ta bayyana hare-haren da wasu ƙungiyoyi ke kai mata a baya-bayan nan a masana’antar man fetur da iskar gas ta Nijeriya da cewa an shirya su ne domin daƙile shirin ba tare da nuna kishin ƙasa ba.
A cikin wata sanarwa da ta fitar a daren jiya, matatar man Dangote ta ce, matsayin ƙungiyar ma’aikatan man fetur da iskar gas ta ƙasa (NUPENG) da ƙungiyar dillalan man fetur ta Nijeriya (DAPPMAN) ba abu ne da ya dace ba.
Matsayin su, a cewar sanarwar, “sun bayyana a fili cewa ayyukan da barazanar da suke yi ba ya haifar da komai sai dai wargaza haɗin kai”.
Da take mayar da martani ga wata sanarwa da DAPPMAN ta fitar, wadda aka buga a wasu jaridu a makon da ya gabata, matatar mai ta Dangote ta zargi kƙungiyar da yaudarar ‘yan Nijeriya, inda ta yi nuni da cewa iƙirari nasu ya ci karo da ƙwararan hujjoji.
Hukumar kula da matatar man Dangote a cikin sanarwar ta ce; A cikin Janairu 2022, Kamfanin Mai na Nijeriya (NNPC) ya ruwaito cewa ɗaya daga cikin mambobin DAPPMAN ya ba da man fetur mai zauke da methanol sama da kashi 15, wanda ya wuce iyakar da aka amince.
“Sakamakon ya kasance ɓarna ga dubban masu amfani da fetur. Duk da haka, ba a taɓa gudanar da bincike na gwamnati na gaskiya ko bincike mai zaman kansa don sanin tushe, manufa, ko cikakken tasirin gurɓataccen man fetur ɗin ba.”
Matatar man ta kuma bayyana cewa ba daidai ba ne iƙirarin cewa farashin man fetur a ƙasar Togo ya yi ƙasa da na Nijeriya.
Ya bayyana cewa matsakaicin farashin lita a Lome ya kai kusan CFA francs 680 a kowace lita, kwatankwacin N1,826 na Nijeriya.
A cigaba da rikicin, Kotun Masana’antu ta ƙasa da ke zamanta a Abuja, Babban Birnin Tarayyar Nijeriya, ta yi babban rangwame ga Matatar Man ɗangote da wasu kamfanonin mai guda biyu ta hanyar hana ƙungiyar Ma’aikatan Man Fetur da Iskar Gas ta ƙasa NUPENG da ƙungiyar Direbobin Manyan Motoci shiga duk wani yajin aiki da ka iya kawo cikas ga ayyukan matatar.
Mai shari’a E. D. Subilim ya bayar da wannan umarni ne a lokacin da yake yanke hukunci kan ƙarar da wani tsohon ɓangaren matatar man ɗangote, MRS Oil Nigeria Limited, da MRS Oil and Gas Company Limited suka gabatar a gaban kotu.
A cikin ƙudirin mai lamba NICN/ABJ/279/2024, masu shigar da ƙara ta bakin lauyansu, George Ibrahim, SAN, na Ogwu James Onoja SAN & Co. na Ogwu James Onoja SAN & Co. da Manhaja ta gani, sun buƙaci kotun da ta kare su daga abin da suka bayyana a matsayin yunƙurin da ƙungiyar NUPENG da ƙawayenta ke yi na gurgunta ayyukan matatar ɗangote na biliyoyin daloli.
Sun nemi umarnin wucin gadi da ya hana NUPENG, membobinta, wakilai, ko masu zaman kansu daga fara duk wani aiki da ke da nufin gurgunta ayyukan matatar, har sai an yanke shawarar wani muhimmin ƙuduri kan sanarwa.
Hakazalika, masu neman izinin sun roƙi kotun da ta hana ƙungiyar Direbobin Manyan Motoci shiga duk wani yajin aikin da ƙungiyar NUPENG ta shirya tare da tilasta musu ci gaba da gudanar da ayyukan jigilar man fetur ga matatar man da kuma ‘yan Nijeriya.
Mai shari’a Subilim, bayan ya saurari bahasi na babban lauyan, ya amince da duk addu’o’in da aka nema a cikin takardar tsohon jam’iyyar.
Hukuncin dai ya haramtawa ƙungiyar NUPENG da ƙungiyar manyan motocin dakon kaya daga: shiga duk wani nau’i na yajin aikin ko hargitsa masana’antu, shiga ko goyan bayan duk wani yajin aikin da ka iya kawo cikas ga ayyukan kamfanonin uku da kuma dakatar da zirga-zirgar motoci zuwa matatar man da sauran al’ummar Nijeriya har sai an saurari ƙarar da kuma yanke hukunci.
Alƙalin kotun ya jaddada cewa umarnin zai ci gaba da aiki har sai an warware taƙaddamar.
An gabatar da ƙudurin tsohon ɓangaren a ƙarƙashin doka ta 22 Dokoki 1, 2, da 3 da doka ta 17 Dokoki 1 da 4 na Dokokin Kotun Masana’antu, da kuma Sashe na 40 na Kundin Tsarin Mulki na 1999, wanda ya shafi ‘yancin yin tarayya da dangantakar masana’antu.
Ta hanyar yin amfani da ikonta, kotun ta nemi ta kiyaye matsayin da ake ciki da kuma hana tashe-tashen hankulan masana’antu da ka iya haifar da babban illar tattalin arziki, gami da yiwuwar rushewar samar da mai.
Ana sa ran za a ci gaba da sauraren ƙarar a cikin makonni masu zuwa, inda ɓangarorin biyu za su yi muhawara kan matsayarsu.
