Daga MAHDI MUSA MUHAMMAD
A watan Yunin 2025, Shugaba Bola Ahmed Tinubu ya rattaba hannu kan ƙudurorin gyaran haraji guda huɗu. Waɗannan dokokin sun haɗa da Dokar Haraji ta Nijeriya (NTA), Dokar Gudana da Haraji ta Nijeriya (NTAA), Dokar Kafa Hukumar Haraji Kuɗi ta Nijeriya (NRSA), Dokar Kafa Hukumar Haɗin Gwiwar Haraji (JRBA).
A cewar fadar shugaban ƙasa, sababbin dokokin za su daidaita tsarin gudanar da haraji, haɓaka samar da kuɗaɗen shiga, inganta yanayin kasuwanci, da kuma jawo hankalin masu saka hannun jari na cikin gida da na waje.
Dokar ta yi wa tsarin harajin Nijeriya garambawul domin bunƙasa tattalin arziki, da ƙara samar da kuɗaɗen shiga, da inganta harkokin kasuwanci, da bunƙasa ingantaccen tsarin haraji a matakai daban-daban na gwamnati.
Ana sa ran dokokin za su fara aiki ne daga ranar 1 ga Janairu, 2026, a ƙarƙashin wata hukumar da ta sauya su na — Hukumar Tara Haraji ta Nijeriya (NRS).
A cikin dokar harajin Nijeriya, akwai kusan abubuwa 15 da aka keɓe daga harajin VAT, da kuma ƙarin 19 da za a caje su a kan kashi 0 bisa ɗari.
Cikakken bayani kan sabbin dokokin haraji huɗu:
1. Dokar Haraji ta Nijeriya:
Wannan dokar, da aka sani da dokar sauƙaƙa yin kasuwanci, tana neman haɗa dokokin haraji da yawa na Nujeriya zuwa tsari guda, kawar da haraji masu karo da juna, da kuma sauƙaƙa biyan haraji ga masu biyan harajin.
2. Dokar Gudanar da Haraji na Nijeriya:
Ita kuma wannan dokar za ta gabatar da tsarin doka da gudanarwa guda ɗaya don tafiyar da haraji a matakin tarayya, jihohi, da ƙananan hukumomi.
3. Dokar Kafa Hukumar Haraji ta Nijeriya:
Ita wannan dokar za ta soke dokar hukumar haraji ta tarayya da ke aiki a halin yanzu, kuma za ta kafa sabuwar Hukumar Haraji ta Nijeriya (NRS) mai cin gashin kanta.
Dokar za ta kuma faɗaɗa aikinta da ya haɗa da tattara kuɗaɗen shiga waɗanda ba na haraji ba. Za ta kuma tsara sababbin matakan fito da gaskiya, aiki, da kuma riƙon amana.
4. Dokar Kafa Hukumar Haɗin Gwiwar Haraji:
Ita wannan dokar za ta ƙirƙiro wata hukumar gudanarwa don daidaita ƙoƙarin tattara kuɗaɗen shiga a dukkanin matakan gwamnati.
Haka kuma, ta tanadi ƙirƙirar kotun kara ta haraji da ofishin babban mai sa ido kan haraji don ƙarfafa sa ido da kuma kare masu biyan haraji.
Mene ne harajin VAT?
Haraji VAT haraji ne na amfani da kayayyaki da ayyuka a Nijeriya. Ba kowane abu bane ake saka masa harajin VAT. Wasu takamaiman kayayyaki da ayyuka ko dai an keɓe su gaba ɗaya daga VAT ko kuma ana cajen su akan 0%, ma’ana masu saye da kasuwanci ba sa biyan harajin ko sisi a kansu.
An keɓe kayayyaki da yawa daga VAT. Waɗannan sun haɗa da:
1. Fitar mai da iskar gas
2. ɗanyen mai da iskar gas ga ake sarrafa
3. Kayayyakin da aka saya don amfani da su a ayyukan da masu ba da agaji ke bayarwa
4. Samfuran kayan jarirai
5. Tawul ɗin tsafta da aka ƙera a gida da audigar mata
6. Kayayyakin soji, makamai, alburusai da kayan aikin gida da aka ƙera aka kawo wa sojoji da sauran hukumomin tsaro na gwamnatin Nijeriya.
7. Abubuwanda suka shafi jigilar fasinja
8. Motocin aikin noma.
9. Kayan amfanin yau da kullum
10. Kayayyakin da aka ba wa ma’aikatan diflomasiyya, jami’in diflomasiyya ko mutumin da aka san shi a ƙarƙashin Dokar Kariya da Gata na diflomasiyya.
11. Wasan kwaikwayo da cibiyoyin ilimi ke gudanarwa a matsayin wani ɓangare na koyo
12. ƙasa ko ginin ciki har da sha’awar ƙasa ko gini
13. Kudi ko tsare-tsare gami da ribar kuɗi ko tsaro
14. Lasisi na gwamnati
15. Na’urori masu taimako da samfuran da ke da alaƙa da nakasa ciki har da na’urorin ji da kekunan guragu
Abubuwan da aka caje zuwa harajin VAT a kan kashi 0 bisa 100:
Ba kamar abubuwan da ba a cire VAT ba, harajin VAT na 0% abubuwa ne da ba a biyan haraji. Wannan yana nufin masu kaya za su iya neman shigar da VAT a kan su. Waɗannan abubuwa galibi su ne muhimman abubuwan da ke tallafawa ayyukan abinci, kiwon lafiya, da ilimi.
1. Kayan abinci na yau da kullum
2. Duk kayan aikin likitanci da magunguna, gami da magungunan gargajiya
3. Littattafai da kayan ilimi
4. Taki
5. Sinadaran noma da ake samarwa a cikin gida
6. Magungunan dabbobi da aka samar a gida
7. Abincin dabbobi da ake samarwa a gida
8. Shanu masu rai, awaki, tumaki, da kaji
9. Irin noma da tsire-tsire
10. Wutar lantarki da Kamfanonin Samar da Wutar Lantarki (GENCO) ke samarwa.
11. Wutar Lantarki da Kamfanin Babban Kamfanin Lantarkin ƙasa (TCN) ke bai wa kamfanonin rarraba wutar lantarki (DISCO)
12. Ayyukan kiwon lafiya
13. Koyarwa da ta shafi karatun yara, firamare, sakandare ko manyan makarantu
14. Kayayyakin da ake fitarwa ban da mai da gas
15. Ayyukan da ake fitarwa
16. Fitar da kadarorin da bai dace ba
17. Kayan aikin likita
18. Motocin lantarki
19. Kayayyakin lantarki
