Daga MOHAMED MALICK FALL
Kowace shekara, Ranar Jin Ƙai Ta Duniya (WHD) tana zama ranar tunatarwa mai amfani game da muhimmancin ayyukan jin ƙai a duniya. A wannan shekara, taken shi ne, #ActForHumanity’ ya jaddada alhakin gamayya da muke da shi na kare fararen hula da ma’aikatan jin ƙai da ke yi musu hidima a cikin rikice-rikicen duniya.
A yayin da muke bikin wannan rana a ranar 19 ga Agusta, yana da matukar muhimmanci a yi tunani a kan manyan abubuwan da ke tattare da tashe-tashen hankula da ke faruwa, da kuma tsananin buƙatar shugabannin ƙasashen duniya su dauki ƙwararan matakai.
Rikice-rikice a duniya tun daga Gaza zuwa Sudan na ci gaba da yin ɓarna ga fararen hula. Canjin yanayi kuma yana ƙara haifar da buƙatun jin ƙai.
A Arewa maso Gabas na Nijeriya, rikicin da aka daɗe ana yi ya haifar da munanan matsalolin jin ƙai, da raba miliyoyin mutane daga iyalensu, da kawo cikas ga rayuwa da kuma ƙara taɓarɓarewar ƙarancin abinci da rashin abinci mai gina jiki.
A shekarar 2024 kaɗai, mutane miliyan 8.1 na buƙatar agajin jin ƙai a jihohin Borno, Adamawa da Yobe dake Arewa maso Gabas na Nijeriya. Wannan ya haɗa da ‘yan gudun hijira miliyan 2.1 da kuma mutane miliyan 4.1 a cikin al’ummomin da suka karɓi baƙuncin. Abokan aikin jin ƙai tare da gwamnatin Nijeriya na da burin kai wa mutane miliyan 4.4 na waɗannan mutane agajin abinci, ruwa, matsuguni da sauran agajin gaggawa.
A Jihar Borno, Anna Monday, mai ‘ya’ya hudu, ta jure mawuyacin halin da ake ciki na gudun hijira. An tilasta mata fita daga gidanta zuwa cibiyar koyo na wucin gadi a cibiyar karɓar baƙi a Pulka, wurin da aka tsara don masauki na ɗan lokaci amma yanzu mafaka na dogon lokaci ga mutane da yawa. Kimanin mata 30 ne ke kwana a cikin matsugunin yayin da mazan ke kwana a waje, lamarin da ke nuna rashin isasshen wurin kwana.
Amina Buba, mai ‘ya’ya huɗu, ta yi gudun hijira daga ƙauyensu da ke Jihar Adamawa sakamakon munanan hare-haren da ƙungiyoyin ‘yan ta’adda’ suka kai musu. Gidanta ya ƙone, wanda hakan ya tilastawa ‘yan uwanta gudu da kaya a bayansu.
A sansanin ‘yan gudun hijira, Amina na kokawa don samun isassun abinci da ruwan sha mai tsafta ga ‘ya’yanta.
Wata yarinya ‘yar Jihar Yobe mai suna Fatima Mohammadu ta rabu da danginta a wani hari da aka kai ƙauyensu. Masu aikin jin ƙai ne suka same ta suka kawo ta sansanin IDP.
Tausayin rabuwa da rashin ‘yan uwanta ya haifar da tabo mai zurfi. A sansanin, tana fuskantar ƙalubale kamar rashin samun ilimi da rashin isasshen abinci mai gina jiki.
Mata da maza har da yara a faɗin Nijeriya sun gamu da rikicin ƙabilanci, matsalar yanayi ko wahalhalu. Mata da yara, galibi suna shan wahala mafi muni sakamakon tauye haƙƙin su, gami da cin zarafin mata.
Haɗin kai na rashin tsaro, ƙarancin isa ga mutanen da abin ya shafa, da rashin isassun kuɗi da albarkatu suna kawo cikas ga isar da muhimman ayyuka, yana barin miliyoyin mutane cikin buƙatun jin ƙai.
A Arewa maso Gabas na Nijeriya, hare-hare kan fararen hula da ma’aikatan jin ƙai ya zama ruwan dare gama gari tare da keta dokokin jin ƙai na ƙasa da ƙasa.
A ranar 29 ga watan Yuni, ga misali, fararen hula da dama ne suka mutu, wasu da dama kuma suka jikkata a wasu hare-haren ƙunar baƙin wake da aka kai a Gwoza, Borno. Bayan wata guda, iyalai da dama sun rasa ‘yan uwansu a wani harin ƙunar bakin wake da aka kai a Konduga, shi ma a Borno. Waɗannan al’amura sun nuna ci gaba da barazana ga rayuwar fararen hula a cikin rikice-rikice, da kuma nuna buƙatar gaggawa na inganta matakan kariya, ciki har da tsauraran ƙa’idojin ƙasa da ƙasa da kuma buƙatar a ba da cikakken bayani game da cin zarafi.
Kowace rana, ma’aikatan jin ƙai, daga Gwamnati, ƙungiyoyi masu zaman kansu, Majalisar Ɗinkin Duniya (UN), ƙungiyoyin jama’a, ma’aikatan Nijeriya da na duniya suna ba da gudummawa don ceton rayuka da dawo da mutane. Al’ummomin da suka karɓi baƙuncin suna karɓar mutanen da ke cikin gida duk da cewa ba su da abin da za su raba saboda bil’adama.
Ranar Jin Ƙai Ta Duniya ta fi dacewa fiye da kowane lokaci. Duniya ba ta taɓa ganin buƙatar jin ƙai da ta fi girma ba. Adadin mutanen da ke fama da rikici da sauran rikice-rikicen jin ƙai na da yawa. Ba a taɓa samun buƙatu na gaggawa na kare fararen hula ba, da kuma gane muhimmiyar rawar da ma’aikatan agaji ke takawa.
Shugabannin duniya da ɓangarorin da ke fama da rikici suna da muhimmiyar rawar da za su taka wajen magance rikice-rikice da kuma kare ma’aikatan jin ƙai. Ba wai kawai su yi Allah wadai da keta dokokin jin ƙai na ƙasa da ƙasa ba, har ma su ɗauki ƙwararan matakai don hukunta waɗanda ke da hannu a cikin laifuffukan.
Godiya ga kuɗaɗe daga masu ba da gudummawa, masu ba da agaji suna isa ga miliyoyin mutane kowace shekara tare da taimakon ceton rai. Amma suna buƙatar ƙwaƙƙwaran tallafi don ci gaba da gudanar da muhimman ayyukansu na tallafawa ƙoƙarin gwamnati. Wannan ya haɗa da albarkatun kuɗi, samun damar jin ƙai, da kyakkyawar niyya ta siyasa.
A yau, kashi ɗaya bisa huɗu na albarkatun da ake buƙata don magance buƙatun jin ƙai na gaggawa a duniya da kuma a Arewa maso Gabashin Nijeriya ne aka samu. Idan ba tare da waɗannan albarkatu ba, ba za mu iya tallafawa Anna, Amina, da Fatima don tsira da sake gina rayuwarsu ba.
Bayan ayyukan jin ƙai, ayyukan da suka shafi ci gaba suna da mahimmanci yayin da buƙatun jin ƙai kuma suka samo asali ne daga rashin ayyukan yau da kullum, rashin wadatar rayuwa, da rashin samun aikin yi ga matasa.
Taken #ActForHumanity” ba kawai take ba ne; kira ne zuwa ga aiki ba. Yana nufin kowane dayanmu ya tashi tsaye game da waɗanda ba za su iya tsayawa kansu ba, don yin magana game da rashin adalci, da aiki zuwa duniyar da ake mutunta ƙa’idojin jin ƙai, kuma ana kiyaye rayuka.
A wannan ranar taimakon jama’a ta duniya, dukanmu mu yi alƙawarin yin aiki don ɗan ’adam, na yau da kuma na gaba.
Na yi imani cewa za ku tsaya tare da ni don ba da haɗin kai ga mutanen da rikici da bala’i ya shafa da kuma jajirtattun maza da mata waɗanda ke ba da taimako. Bai kamata su zama abin tashin hankali ba amma dole ne a kiyaye su ko ta wani hanya.
Mohamed Malick Fall shi ne mai kula da ayyukan jin ƙai na Majalisar Ɗinkin Duniya a Nijeriya.
