Nijeriya na fuskantar wani sabon ƙalubale mai tsanani a fannin kiwon lafiya, yayin da cutar sanƙarau ke ƙara yaɗuwa a jihohin arewacin ƙasar. Masana kiwon lafiya na gargaɗi cewa alluran rigakafin da ake da su a yanzu ba sa ba da cikakken kariya kan sabon nau’in ƙwayar cutar, wato Neisseria meningitidis nau’i na C, wanda ke bazuwa cikin sauri a yankin.
Rahotanni daga Hukumar Daƙile Yaɗuwar Cututtuka ta Nijeriya (NCDC) sun nuna cewa yara masu shekaru tsakanin ɗaya zuwa goma sha biyar ne suka fi kamuwa da cutar. Haka kuma, cunkoson jama’a da ake samu a lokacin zafi, musamman a yankunan da ke cikin abin da ake kira “zoben sankarau” na Afirka, na ƙara haɓaka yaɗuwar cutar.
A cewar shugaban hukumar NCDC, Jide Idris, cutar sanƙarau na ɗaya daga cikin manyan barazanar lafiya da ke dawowa lokaci zuwa lokaci a Nijeriya, musamman a lokacin damina ta ƙare ana shiga lokacin zafi da iska. Bayanai sun nuna cewa daga Oktoba 2022 zuwa Afrilu 2023, an samu dubban waɗanda ake zargin sun kamu da cutar, tare da ɗaruruwan mace-mace, abin da ke nuna girman haɗarin da cutar ke haifarwa.
Jihohi da dama, ciki har da Sakkwato, Zamfara, Kebbi, Katsina da Kano, na cikin yankunan da cutar ta fi tsanani. Duk da cewa a baya nau’in A ne ya fi yaɗuwa, yanzu an gano cewa nau’in C ne ya mamaye, tare da wasu nau’o’i irin su W, X da Y da ke bayyana a wasu lokuta.
Sanƙarau cuta ce mai matuƙar hatsari wadda ke kama kwakwalwa da ƙashin baya, kuma tana yaɗuwa ta hanyar iska daga mutum zuwa mutum, musamman a wuraren da ba su da isasshen iska. Idan ba a gano cutar da wuri ba kuma ba a fara magani cikin gaggawa ba, tana iya jawo mutuwa cikin ƙanƙanin lokaci.
Akwai nau’o’in sanƙarau daban-daban, na kwayoyin cuta, na kwayoyin virus, da kuma na fungi, amma mafi haɗari shi ne wanda ke samuwa daga kwayoyin bacteria. Wannan nau’i ne da ke buƙatar kulawar gaggawa ta likitoci, domin rage yawan mace-mace da kuma illa mai ɗorewa ga lafiya.
Duk da matakan da hukumomi ke ɗauka, ciki har da ƙara sa ido da inganta gwaje-gwaje a ɗakunan bincike, har yanzu akwai buƙatar ƙara ƙaimi wajen daƙile yaɗuwar cutar. Rashin daidaiton alluran rigakafi da kuma ƙalubalen samar da ingantaccen tsarin kiwon lafiya na daga cikin manyan matsalolin da ke buƙatar kulawa ta musamman.
Wannan lamari na buƙatar ɗaukar mataki cikin gaggawa daga gwamnatin tarayya da ma’aikatar lafiya. Wayar da kan jama’a game da kauce wa cunkoso, inganta tsafta, da kuma gaggauta neman magani na da matuƙar muhimmanci wajen rage haɗarin kamuwa da cutar.
A ƙarshe, dawo da lafiyar al’umma da kare rayuka ya kamata ya zama babban fifiko. ƙarfafa tsarin kiwon lafiya, samar da ingantattun alluran rigakafi, da kuma haɗin gwiwa tsakanin hukumomi da jama’a su ne mabuɗin shawo kan wannan barazana. Idan aka yi sakaci, cutar sanƙarau na iya ci gaba da zama babbar annoba a Nijeriya, amma idan aka ɗauki matakan da suka dace, za a iya shawo kanta cikin nasara.
