Kisan gilla da aka yi wa wata matar aure a garin Maraban Jos da ke ƙaramar Hukumar Igabi a Jihar Kaduna ya sake fito da wata babbar matsala da ta daɗe tana addabar al’ummomin Nijeriya – wato al’adar ɗaukar doka a hannu. Wannan mummunan lamari, wanda ya ƙare da banka wa wata mata wuta da ranta saboda zargin satar yara da ba a tabbatar ba, ya kamata ya zama abin da zai sa kowa ya tsaya ya yi tunani a kan inda al’umma ke dosa idan aka ci gaba da amincewa da irin wannan ɗabi’a mai haɗari.
Rahotanni sun nuna cewa matar tana kan hanyarta ta zuwa wani taron wa’azin addini ne lokacin da wasu suka zarge ta da yunƙurin satar yara. Kafin a ce me ya faru, jita-jita ta bazu cikin sauri, mutane suka fara taruwa, fushi ya mamaye zukata, sannan aka fara cin zarafin matar. Duk da cewa jami’an tsaro sun kai ɗauki cikin gaggawa, suka ceto ta tare da kai ta ofishin ’yan sanda domin kariya da bincike, hakan bai hana ɗaruruwan fusatattun matasa mamaye ofishin ’yan sandan ba, suka rinjayi jami’an da ke bakin aiki, suka kwace matar daga tsare sannan suka kashe ta tare da ƙona gawarta.
Wannan ba kawai laifi ba ne; cin mutunci ne ga tsarin shari’a, ga hukumomin tsaro da kuma ga rayuwar ɗan Adam. A kowace ƙasa mai bin doka da oda, zargi ba hujja ba ne. Ainihin manufar doka ita ce kare marasa laifi da kuma tabbatar da cewa wanda ake zargi ya samu damar kare kansa kafin a yanke hukunci. Amma idan jama’a suka zama masu tuhuma, masu shari’a da masu aiwatar da hukunci a lokaci guda, to an rusa ginshiƙin adalci gaba ɗaya.
Abin da ya fi tayar da hankali shi ne yadda mutane suka yi watsi da duk wata hanya ta doka. Ba su jira binciken ’yan sanda ba. Ba su jira kotu ta saurari shari’ar ba. Ba su jira a tabbatar da zargin ba. Sun yanke hukunci ne bisa jita-jita da zargi kawai. Wannan hali yana da haɗari matuƙa domin yau wata mata ce aka kashe saboda zargi, gobe wani mutum ne zai iya fuskantar irin wannan ƙaddara saboda wata ƙarya ko kuskuren fahimta.
A shekaru da dama da suka gabata, an samu lokuta da dama da aka kashe mutane saboda zargin sata, maita ko wasu laifuka, amma daga baya aka gano cewa ba su aikata abin da ake zargin su da shi ba. Sai dai a lokacin da gaskiya ta fito, rayuwar wanda aka kashe ta riga ta salwanta. Wannan shi ne babban haɗarin hukuncin taron jama’a. Ba ya ba da damar bincike, ba ya ba da damar adalci, kuma ba ya ba da damar gyara kuskure.
Blueprint Manhaja na fahimtar cewa damuwar mazauna yankin kan zargin yawaitar satar yara abu ne da ya kamata a ɗauka da muhimmanci. Iyaye suna da haƙƙin damuwa idan suna ganin rayuwar ’ya’yansu na cikin haɗari. Amma irin wannan damuwa ba ta zama uzuri na kashe wanda ake zargi ba. A maimakon haka, ya kamata al’umma su haɗa kai da hukumomin tsaro domin gano gaskiya tare da kamo duk wanda ke aikata laifi.
Akwai kuma tambayoyi masu muhimmanci da ya kamata a yi game da yadda lamarin ya kai ga wannan matsayi. Ta yaya taron jama’a ya samu damar kutsa kai cikin ofishin ’yan sanda? Ta yaya jami’an tsaro suka kasa kare wadda ke hannunsu? Me ya sa ba a samu ƙarin jami’an tsaro cikin gaggawa ba lokacin da aka ga alamar hatsari? Waɗannan tambayoyi suna buƙatar amsoshi domin hana sake faruwar irin wannan lamari a gaba.
Har ila yau, ya zama wajibi gwamnati da hukumomin tsaro su ƙara wayar da kan jama’a kan illar ɗaukar doka a hannu. Mutane da dama suna ganin cewa yin hukuncin gaggawa shi ne mafita idan aka samu wanda ake zargi da laifi. Amma gaskiyar magana ita ce, irin wannan hanya tana haifar da ƙarin rashin tsaro, domin tana ƙarfafa tunanin cewa kowa zai iya kashe wani muddin ya samu goyon bayan taron jama’a.
Dole ne a fahimci cewa ikon yanke hukunci na hannun kotuna ne kawai. Idan jama’a suka fara maye gurbin kotu, to babu wani tabbaci cewa marasa laifi za su tsira. A irin wannan yanayi, kowa na cikin haɗari.
Abin farin ciki shi ne Rundunar ’Yan Sandan Jihar Kaduna ta bayyana cewa an kama wasu da ake zargi da hannu a lamarin, kuma ana ci gaba da neman sauran. Wannan mataki ne mai kyau, amma bai isa ba. Dole ne a tabbatar da cewa an gurfanar da duk waɗanda suka taka rawa a wannan kisan, ba tare da la’akari da matsayinsu ko tasirinsu ba. Idan aka bar wannan laifi ba tare da hukunci ba, zai zama wani saƙo ga wasu cewa za su iya yin irin wannan ta’asa ba tare da fuskantar sakamako ba.
Kwamishinan ’Yan Sandan Jihar Kaduna, CP Rabiu Muhammad, ya yi daidai lokacin da ya jaddada cewa babu wani mutum ko ƙungiya da ke da ikon ɗaukar doka a hannu. Wannan magana ta kamata ta zama abin koyi ga kowa. Doka ita ce ginshiƙin zaman lafiya. Idan aka rusa ta, to al’umma za ta koma yanayin da ƙarfin tuwo ke cin ƙarfin ruwa.
A ƙarshe, kisan da aka yi wa wannan mata ba asarar iyalinta kaɗai ba ce. Asara ce ga al’umma baki ɗaya. Asara ce ga adalci. Asara ce ga mutuncin ɗan Adam. Kuma darasi ne da ya kamata ya sa gwamnati, hukumomin tsaro da al’umma su haɗa kai domin kawo ƙarshen al’adar hukuncin ɗaukar doka a hannu kafin ta zama annobar da za ta ci gaba da halaka marasa laifi.
